Sâm Quy Đá: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Sâm Quy Đá: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Từ cổ chí kim, sâm đã được xem là dược liệu đại bổ. Sâm quy đá rừng là loại sâm có nhiều ở vùng rừng núi cao… và đặc biệt sâm quy đá rừng tại Tây Bắc Bộ, Đông Bắc Bộ được đánh giá cao về chất lượng. Sâm quý đá hay còn gọi là sâm quy rừng, sâm đá rừng có vị ngọt, tính cay ấm, mùi thơm mạnh, là thảo dược quý hiếm trong tự nhiên giúp tăng cường sức đề kháng, bồi bổ khí huyết, hỗ trợ điều trị các bệnh,…

Đây là một loại cây thuốc nam, là 1 chi trong loài đương quy rừng thuộc họ Hoa Tán (Umbelliferae).

Là 1 chi trong loài đương quy thuộc họ Hoa Tán ( Umbelliferae), 

Tên gọi: sâm quy đá, đương quy rừng, sâm đá trắng, sâm đá…

Tên y học: Radix Angelicae Sinensis và tên thực vật: Angelica sinensis (oliv) Diels

Nơi, cách gieo trồng và thu hoạch sâm quy đá rừng

Sâm quy đá chỉ thích hợp với khu vực các dãy núi đá cao, có khí hậu mát mẻ, chỉ sống được ở môi trường đất có độ ẩm cao, tỉ lệ mùn lớn. Do đó sâm quy đá thường mọc trên dãy Hoàng Liên Sơn, đặc biệt sâm quy đá Hà Giang, Sa pa luôn cho chất lượng tốt nhất.

Thực tếm, sâm đá rừng tự nhiên rất hiếm và hiện nay để phục vụ mục đích chữa bệnh, người dân thường tự gieo trồng, sản xuất. Sâm được nhân giống bằng hạt, trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9 âm lịch hàng năm. Kể từ thời điểm gieo trồng, khoảng 3 năm sau là thời củ sâm tốt nhất, có thể thu hoạch được. Người thu hoạch sẽ cắt bỏ phần rễ con, lấy phần củ đem về phơi dưới nắng nhẹ hoặc sử dụng lò sấy để làm khô.

Thu hoạch: Thời gian khai thác sâm quy đá từ tháng 10 đến tháng 3 hàng năm, do sâm quy đá mọc vào thời gian này và được người dân đi đào lấy về. Khi thu hoạch, người ta thường đào củ, sau đó cắt bỏ rễ con, phơi trong nắng nhẹ hoặc trong lò sấy lửa nhỏ cho tới khi khô đều.

Đặc điểm sâm quy đá rừng

  • Sâm quy đá là loại cây thân thảo, có hình dáng gần giống sâm bố chính và thường mọc thành cụm, các cụm phân bổ khá gần nhau, sống lâu năm trên đất mùn là chính.
  • Sâm quy đá có củ màu vàng hoặc nâu, thơm đặc trưng, mỗi củ có cuống củ dài 3-8 cm, hình oval dài 4-10 mm, rộng 2-4 mm, củ không có xơ, mềm giúp trữ nước cho cây tồn tại qua mùa khô.
  • Lá sâm quy đá mọc so le, có cuống dài từ 3-12cm, phần bẹ to ôm lấy thân, chóp nhọn, mép khía răng không đều.
  • Hoa sâm quy đá là hoa tán kép, hoa nhỏ màu trắng hay màu lục nhạt

Tại các vùng núi, sâm quy đá thường mọc thành cụm, là loại cây thân thảo, hình dáng giống sâm bổ chính, sống trên đất mùn. Đặc điểm nhận biết sâm quy rừng trên núi là sâm có củ màu vàng hoặc nâu, mỗi củ có chiều dài từ 3 đến 8 cm, hình oval dài 4-10 mm, rộng khoảng 4mm. Củ không khô xơ mà cực mềm nhằm dự trữ nước cho cây tồn tại qua mùa khô. Những chiếc lá sâm mọc so le, phần cuống có thể dài lên tới 12cm, chóp nhọn, phần bẹ to ôm lấy thân. Hoa của sâm quy đá là hoa tán kiếp, nhỏ, có màu lục nhạt hay màu trắng.

Thành phần chính trong sâm quy đá rừng

Là một dược liệu quý cho y học, sâm quy đá rừng từ sớm đã được nghiên cứu. Kết quả chỉ ra trong sâm có nhiều thành phần quan trọng, có ý nghĩa cho sức khỏe con người. Trong đó, thành phần chính trong loại sâm rừng là tinh dầu. Phần tinh dầu ở củ sâm đá rừng chứa nhiều hợp chất quan trọng như vitamin – B12, Ligustilide, axit folic,…Bên cạnh đó, Sâm này còn một hàm lượng cao chất phenol glucoside, cùng với đó là là polyphenol và alkaloid. Trong đó, tổng hàm lượng của polyphenol và alkaloid còn nhiều hơn cả Nghệ đen. Ngoài ra, thành phần saponin trong sâm đá quy rừng tương đương với khoảng 40% saponin trong Sâm ngọc linh – loại sâm quý hàng đầu của Việt Nam. Hội tụ những thành phần bổ dưỡng nhất, sâm quy đá sở hữu những hoạt chất sinh học tính dược liệu cao, trở thành loại sâm có công dụng tuyệt vời cho sức khỏe người sử dụng.

Sâm quy đá có mùi thơm mạnh, vị ngọt, cay tính ấm, chứa hàm lượng saponin lớn, Thành phần của tinh dầu chủ yếu bao gồm: Ligustilide, o-valerophenon carboxylic axit, n-butyliden phthalide, axit folinic, n.butyl – phtalide, bergapten, tetradecanol, sesquiterpen, dodecanol, carvacrol, safrol, p-cymen, vitamin B12, cadinen, boitin nên có công dụng sau:

Tác dụng sâm quy đá mang lại

Xứng danh là loại sâm quý, công dụng mà sâm quy đá rừng mang lại khó có thể phủ nhận:

  • Danh cho người suy nhược, thiếu máu để bồi bổ cơ thể
  • Tác dụng như một loại thuốc giảm đau, chống co giật
  • Ổn định huyết áp, hỗ trợ người mắc bệnh huyết áp thấp.
  • Tăng cường sinh lý, kích thích hoocmon sinh dục ở cả nam và nữ
  • Lưu thông khí huyết, tuần hoàn máu, hỗ trợ cho phụ nữ rối loạn kinh nguyệt
  • Cải thiện hoạt động của hệ tiêu hóa, điều trị táo bón, giúp nhuận tràng
  • Hỗ trợ điều trị, cải thiện các cơn đau do xương khớp

Sâm quy đá có công dụng tích cực với các bệnh về kinh nguyệt của chị em, nhất là phụ nữ sau sinh, đây cũng là một thảo dược rất tốt cho sức khỏe tình dục phái mạnh, đẩy lùi các bệnh mộng tinh, di tinh, sinh lý yếu. Sâm giúp kích thích hóc môn tình dục tăng trưởng, làm tăng chất lượng tinh trùng ở nam giới. Với sức khỏe tình dục của phái đẹp, sâm quy đá giúp củng cố, bảo vệ cổ tử cung, tăng cường ham muốn. Cả hai vợ chồng cùng uống sẽ giúp tăng hạnh phúc gia đình.

Người bị đau nhức xương khớp, huyết áp thấp, thiếu máu, suy nhược cơ thể, rồi loại kinh nguyệt, hành kinh không đều, sinh lý yếu đều nên sử dụng sâm quy đá để hỗ trợ chữa bệnh. Cụ thể, sâm quy đá có nhiều tác dụng phong phú như sau:

  • Lưu thông khí huyết, giảm đau, điều kinh (ở phụ nữ), thông tiện và nhuận tràng.
  • Hỗ trợ phục hồi cơ thể gầy yếu, xanh xao, thiếu máu, đau đầu, mệt mỏi, đau lưng, đau ngực bụng, viêm khớp, nhức mỏi chân tay, tê liệt, táo bón, mụn nhọt lở loét ngứa ngáy, tổn thương ứ huyết, đau bụng kinh, kinh nguyệt không đều, bế kinh.
  • Hỗ trợ trị bệnh cao huyết áp, hạn chế cholesterol, phòng ngừa ung thư, làm ra mồ hôi, kích thích ăn ngon cơm, chống co giật và làm thuốc giảm đau.
  • Sâm quy đá hỗ trợ điều trị các bệnh thiếu máu, suy nhược cơ thể.
  • Có lợi cho người mắc bệnh huyết áp thấp.
  • Hỗ trợ điều trị các chứng bệnh liên quan tới tiêu hóa, điều trị hiệu quả bệnh táo bón.
  • Hỗ trợ điều trị rối loạn kinh nguyệt, kinh nguyệt ít, bế kinh, đau bụng kinh ở phụ nữ.
  • Kích thích hoocmon sinh dục nam nữ.
  • Hỗ trợ điều trợ phong thấp, đau nhức xương khớp. giải độc
  • Củng cố trí nhớ cho người cao tuổi: Sâm quy đá cung cấp rất nhiều dược chất quý giúp cho người cao tuổi chậm lão hóa hơn, khỏe hơn và có trí nhớ minh mẫn hơn. Khí huyết lưu thông, cung cấp ô xy lên não tốt hơn, phòng tránh hiện tượng tai biến mạch máu não, đột quỵ não.

Cách Dùng Sâm Quy Đá

Cách chế biến và sử dụng Sâm quy đá trong các bài thuốc.

Sâm quy đá hỗ trợ điều trị vô sinh cho nữ giới:

  • Sắc thuốc uống với thành phần 16g sâm quy đá, 8g bạch giao, 14g địa hoàng, 12g thược dược, 8g tục đoạn kết hợp.

Sâm quy đá bổ máu cho sản phụ sau khi sinh bị băng huyết:

  • Trộn đều 80g sâm quy đá và 40g xuyên khung. Mỗi lần lấy 20g hỗn hợp đã trộn đun với 2 bát nước và 1 bát rượu trắng rồi sắc còn 1 bát và chia làm 2 lần uống trước bữa ăn.

Sâm quy đá hỗ trợ phục hồi chứng bệnh sau khi sinh của phụ nữ:

  • 16g sâm quy đá, 12g thục địa, 6g xuyên khung, 8g bạch thược, 4g gừng khô, 8g ngưu tất, 10g bồ hoàng, 12g ích mẫu thảo, 8g trạch lan. Đem sắc lấy nước uống, mỗi ngày một thang.

Sâm quy đá chữa táo bón:

  • 8g sâm quy đá, 40g hoàng ky. Đun 3 bát nước sắc còn 1 bát, chia uống 2 lần vào lúc đói bụng

Sâm quy đá Chữa đổ mồ hôi trộm:

  • 12g sâm quy đá, 10g hoàng kỳ, 8g sinh địa, 8g thục địa, 6g hoàng cầm, 6g hoàng liên, 6g hoàng bá. Đem sắc lấy nước uống, ngày 2 lần.

Sâm quy đá chữa hoa mắt, chóng mặt, gầy yếu do thiếu máu:

  • Dùng sâm quy đá khô, bạch thược, xuyên khung, thục địa mỗi vị 12g. Sắc uống ngày 1 thang. Sắc 3 bát để lại 1 bát, uống liền trong vòng 3 – 4 tuần cho đến khi các triệu chứng thuyên giảm.

Sâm quy đá khắc phục khó ngủ, mất ngủ do cơ thể suy nhược:

  • Dùng 20g sâm quy đá, 20g táo nhân, 10g viễn chí, 15g nhân sâm sắc uống trong 1 ngày.

Lưu ý: những cách chữa bệnh trên đều được sách vở ghi chép lại để các bạn tham khảo. Muốn phát huy tốt nhất những công dụng trên các bạn hãy tham khảo qua ý kiến của các nhà có chuyên môn hoặc gặp trực tiếp bác sĩ để được tư vấn, xin cảm ơn.

Liều Lượng Dùng Sâm Quy Đá

Sâm quy đá được dùng dưới dạng sắc uống, tán bột hoặc ngâm rượu. Liều lượng từ 4,5 – 9g, có thể lên tới 10 – 20g tùy cơ địa. Liều dùng của Sâm quy đá có thể khác nhau đối với từng đối tượng và dựa trên tuổi, tình trạng sức khỏe và một số vấn đề cần quan tâm khác.

Sâm quy đá rừng ngâm rượu thế nào?

Sâm quy đá rừng là loại thảo dược có hàm lượng saponin cao, thường được sử dụng chủ yếu để ngâm rượu hoặc sắc thuốc uống, Nhiều người sử dụng băn khoăn không biết ngâm rượu sâm quy đá rừng. Thảo Mộc Tốt một số cách đơn giản dưới đây:

Cách 1: Ngâm rượu ngay khi sâm quy đá rừng còn tươi

  • Khi mua sâm đá rừng về, bạn cần rửa sạch sâm với nước. Từ đó giúp lấy đi toàn bộ các lớp đất đá, bùn còn dính trên củ sâm. Đối với những vết bẩn cứng đầu, bạn có thể sử dụng một chiếc khăn mềm để làm sạch chúng.
  • Khi đã rửa sạch, bạn ngâm sâm đá rừng với nước muối pha loãng trong khoảng 1 tiếng nhằm lấy đi bớt phần nhựa trong sâm quy vì chúng sẽ ảnh hưởng đến hương vị, chất lượng của rượu.
  • Sau đó, bạn tiếp tục rửa sạch lại sâm đá rừng qua nước một lần nữa rồi vớt ra để khô ráo.
  • Tiến hành xếp sâm này vào một chiếc bình thủy tinh với rượu. Tỉ lệ giữa rượu và sâm là 1kg sâm thì sẽ cho khoảng 5 lít rượu trắng vào (rượu nếp thì càng ngon)
  • Bạn đậy kín nắp bình và ngâm rượu sâm trong khoảng 2 tháng là có thể sử dụng.Tuy nhiên, nếu thời gian ngâm rượu càng lâu thì càng ngon, bổ cho cơ thể.

Cách 2: Ngâm rượu khi sâm quy đá đã khô

  • Đối với củ sâm quy đá rừng khô, bạn không cần tốn quá nhiều thời gian rửa sạch củ. Điều mà cần là rửa qua rồi ngâm nước muối tương tự như cách một
  • Sau khoảng 1 tiếng, bạn rửa lại với nước lạnh. Vớt ra bắt đầu dùng dao sắt cát nhỏ sâm thành các lát mỏng với độ dày khoảng 1,5 cm.
  • Khi cắt xong, bạn đem sâm ra phơi dưới nắng nhẹ hoặc có thể sử dụng dùng máy sấy khô.
  • Cho tất cả sâm lên bếp sao khô trong khoảng 5 phút đến khi thấy mùi thơm. Thơm rồi thì tắt bếp, để sâm thật nguội
  • Đối với sâm khô, bạn ngâm rượu trong bình thủy tinh với tỷ lệ 1kg khô với khoảng 17 lít rượu. Thời gian để những dưỡng chất của sâm hòa trong rượu là khoảng 2 tháng. Lúc đó, bạn sẽ thấy rượu có màu vàng óng từ sâm thôi ra.

Thời điểm uống sâm quy đá rừng tốt nhất để bồi bổ sức khỏe

Tùy theo phương thức sử dụng khác nhau mà thời điểm sử dụng khác nhau

  • Đối với rượu sâm quy đá rừng, bạn có thể sử dụng khoảng 50-70ml mỗi ngày. Lưu ý dùng trước hoặc sau bữa ăn đều được
  • Nếu dùng trà quy đá rừng, bạn nên uống vào buổi sáng thư giãn não bộ.
  •  Đối với những người có bệnh nền, người bệnh huyết áp cao,uống sau khi ăn no. Đặc biệt. loại Sâm có chứa thành phần gây hưng phấn vì vậy bạn không nên sử dụng vào buổi tối.
    ← Bài trước Bài sau →
    This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.
    Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên

    Bình luận