Sâm báo: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Đặc điểm của Sâm Báo

Sâm Báo là giống cây sâm trên núi Báo, có nguồn gốc thuộc làng Bồng Thượng, xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc, Thanh Hóa chừng khoảng hơn 1.000 năm trước. Đây là loài cây hoang dã, bản địa của Việt Nam, phân bố chủ yếu tại Thanh Hóa và rải rác ở một số tỉnh thành như Quảng Bình, Phú Yên, Bình Định…

Theo sử sách ghi lại, cây Sâm Báo là nguyên liệu quý hiếm, chế ra những bài thuốc, thức ăn tăng cường sức khỏe, dùng để tiến vua và các quan lại trong vương triều nhà Hồ, nhà Lê - chúa Trịnh, thậm chí Sâm Báo còn được sử dụng trong khởi nghĩa Hùng Lĩnh trong phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ 19… Các triều đại phong kiến xưa đã tôn vinh Sâm Báo là: “Đại Việt đệ nhất danh sâm”.

Thành phần hóa học Sâm Báo.

Theo các nghiên cứu, Sâm Báo có chứa hợp chất Coumarin, Flavonoid, Đường khử, Chất nhầy, Acidamin, Acid hữu cơ, Phytosterol và Sesquiterpen. Hàm lượng chất nhầy 26,7%, các Axid amin gồm 11 chất và các khoáng tốt cho cơ thể như: Canxi, Natri, Magie, Sắt, Đồng, Kẽm, Photpho…

Công dụng của cây Sâm Báo theo y học cổ truyền

Theo Đông y, Sâm Báo có vị ngọt nhạt, tính bình, vào kinh phế tỳ, có tác dụng:

- Nhuận phế, dưỡng tâm, sinh tân dịch; trị ho, sốt nóng, phổi yếu;

- Chữa kinh nguyệt không đều; hỗ trợ điều trị mất ngủ, kém ăn và đau lưng;

- Điều trị bệnh táo bón, ho kèm theo sốt nóng, người mệt mỏi khó chịu;

- Bồi bổ sức khỏe cho những người bị suy nhược cơ thể, sức khỏe gầy yếu, những bệnh nhân mới ốm dậy; bổ dương, chữa yếu sinh lý;

- Dùng làm loại nước giải khát rất tốt, giúp điều kinh, chữa bệnh phổi, thông tiểu tiện… Ngoài củ sâm, còn có thể dùng lá và hoa chữa ghẻ ngứa; sao với gạo thì tính ấm bổ tỳ vị, giúp tiêu hoá tốt.

Công dụng của cây Sâm Báo theo y học hiện đại

- Tăng cường hệ miễn dịch, tăng sức đề kháng cho cơ thể.

- Giảm stress, mất ngủ: Tác động chủ vận lên hệ thống GABA-A của hệ thần kinh TW, tham gia quá trình điều hòa những rối loạn gây bởi Stress.

- Chống lão hóa và làm đẹp: Sâm Báo có tác dụng ức chế phản ứng oxy hóa lipid in vitro. Chống lão hóa, giúp da dẻ hồng hào và tươi trẻ.

- Phòng ngừa và điều trị ung thư: Giúp cơn đau thuyên giảm, tăng sức đề kháng, phục hồi cơ thể suy nhược. Cơ thể không bị mệt mỏi kéo dài, có đủ sức để tiếp nhận các phương pháp điều trị.

- Tăng cường khả năng sinh lý: Tăng cường sinh lực, sức bền. Làm tăng hưng phấn và kéo dài thời gian. Sâm Báo có tác dụng như một nội tiết tố, giúp nâng cao đời sống sinh lý.

Sâm Báo có tốt không? Các chuyên gia đánh giá như nào về loài sâm này?

Là danh sâm 1 thời - sản vật dâng vua tiến chúa trong lịch sử vậy chất lượng Sâm Báo như thế nào? Cùng lắng nghe những đánh giá từ các chuyên gia, các nhà khoa học đầu ngành.

Giáo sư sử học Lê Văn Lan - người có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa, lịch sử Sâm Báo có những đánh giá đáng chú ý về loài sâm quý này như sau:

"Với núi Báo, với loài sâm quý đã được nhiều cổ thư mệnh danh là sâm báo thì xứ thanh, vĩnh lộc, vĩnh hùng có thêm một đặc sản - 1 vùng phát sáng. Các sản phẩm từ sâm báo sẽ góp phần nâng bổng xứ Thanh và phát huy hết những giá trị văn hóa, lịch sử, nhân văn mà loài sâm này mang trên mình"

Không chỉ là danh sâm gắn liền với lịch sử, Sâm Báo còn được nhiều chuyên gia y học, bác sĩ đầu ngành đánh giá cao về những lợi ích đem đến cho sức khỏe con người. Cụ thể, Bác sĩ Hoàng Khánh Toàn chia sẻ: "Sâm Báo trong lịch sử là sâm dâng tiến vua chúa, còn được gọi là nhất sanh, theo y học cổ truyền có tác dụng đại bổ nguyên khí, tăng sinh tân dịch, người bệnh, người ốm đau nhiều sử dụng sẽ nâng cao sức đề kháng..."

Bên cạnh đó, Thạc sĩ Mai Xuân Luôn - Nguyên Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Dược liệu Bắc Trung Bộ cũng đưa ra đánh giá: "Về mặt y học cổ truyền, Sâm Báo là dược liệu có tính mát, sinh tinh, hạ đường huyết, tốt cho người gầy yếu, ốm đau."

Công dụng và chất lượng của Sâm Báo đối với sức khỏe con người không chỉ được nhiều chuyên gia đầu ngành đánh giá cao mà còn được chứng minh trong nhiều nghiên cứu khoa học hiện đại.

Cụ thể, đó là: “Đề tài nghiên cứu về Sâm Báo của Đại học Vân Nam - Trung Quốc cho bệnh nhân ung thư”; Đề tài “Nghiên cứu thành phần hoá học và tác động dược lý theo hướng điều trị loét dạ dày của rễ củ cây Sâm Báo (Abelmoschus Sagittifolius (Kurz) Merr, họ Bông Malvaceae” (Luận án bảo vệ tiến sĩ của Tiến sĩ Đào Thị Vui - Đại học Dược Hà Nội)…