Nấm phục linh thiên: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Nấm phục linh thiên loài nấm quý hơn cả nhân sâm Triều Tiên. Nấm phục linh thiên là loại nấm phục linh chỉ mọc trên ngọn của 1 loài cây cổ thụ họ thông (nấm mọc ở ngọn cây vân sam). Loại nấm này được ví như một loại thần dược có tên gọi (Phục thần) loài nấm có công dụng phục hồi sức khỏe thần kỳ.

Có tên khoa học Poria cocos Wolf. Thuộc họ nấm lỗ 

Tham khảo: Nấm phục linh: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Nấm mang hình khối to nhỏ, không đều, có thể nặng tới 5kg. Loại nhỏ to bằng nắm tay. Mặt ngoài vỏ phục linh màu nâu đen, xù xì, mặt cắt bên trong lổn nhổn chứa các khuẩn ty, bào tử, cuống đảm tử. Hiện nay nguồn Phục linh của Việt Nam chủ yếu nhập từ Trung Quốc.

Khu vực phân bố

Loài nấm này cực hiếm, ở nước ta mới có một vài nơi phát hiện được loại nấm này. Nơi phát hiện nhiều nấm phục linh là dãy Hoàng Liên Sơn (Nơi có những cánh rừng cổ thụ hàng ngàn năm), ngoài ra nấm phục linh còn được tìm thấy ở vùng núi của tỉnh Lâm Đồng, Đà Nẵng.

Bộ phận dùng

Bộ phận dùng là phần nấm mọc ra từ ngọn cây vân sam. Nấm này càng lớn thì càng có giá trị, hiện nay kỷ lục củ nấm phục linh thiên có kích thước lớn nhất là 14kg tại Yên Bái, củ nấm này đã được trả giá cao nhất 200 triệu đồng nhưng người chủ vẫn chưa đồng ý bán.

Phục linh chính là thể quả của nấm có hình dạng không đều nhau, đường kính có thể đạt từ 10 – 30cm. Loại phục linh trồng có thể thu hoạch sau 2 năm, loại tốt nhất phải từ 3 – 4 năm tuổi.

Phục linh được chia thành 4 loại chính:

- Phục linh bì: Vỏ ngoài của “ củ” phục linh

- Xích phục linh: lớp thứ hai sau phần vỏ, màu nâu hồng hoặc nâu nhạt.

- Bạch phục linh: Là phần bên trong, màu trắng

- Phục thần: Nếu nấm mọc xung quanh rễ, khi đào lên có rễ thông ở giữa thì gọi là phục thần.

Cách chế biến và thu hái

Loại nấm này cực hiếm và chỉ mọc trên ngọn cây vân sam. Khi thu hái người ta thường phải dùng tới dây bảo hiểm để đu người trên cây hái nấm về (Đây là 1 công việc khá mạo hiểm, tiềm ẩn nhiểu dủi do).

Thành phần hóa học

Các nghiên cứu mới đây cho thấy trong nấm phục linh có rất nhiều dược chất quý như:  Pachymoza, fructoza, glucoza và 3 loại axit amin quý gồm Axit pachimic, axit eburicoic, axit 3p- hydroxylanosta-7,9 (Theo tạp chí dược học Nhật Bản).

Các thành phần hoạt chất chính có trong phục linh là β – pachyman – một polysacharid có tính kháng ung thư mạnh, các hợp chất triterpene ( acid pachymic), ergosterol, cholin, histidine…

Theo chúng tôi được biết đây là loại dược liệu được ghi trong những cuốn sách cổ của Trung Hoa, nó được đánh giá là có hiệu năng cao gấp nhiều lần nhân sâm Triều Tiên.

Tính vị, công năng, công dụng

Phục linh có vị ngọt nhạt, tính bình, có tác dụng lợi thủy, thẩm thấp, kiện tỳ, định tâm, an thần. Vào 5 kinh tâm, phế, tỳ, vị và thận.

Phục linh được dùng để chữa bệnh trong nhiều trường hợp. Mỗi bộ phận của bạch linh đều có tác dụng rất riêng biệt:

- Xích phục linh có tác dụng hành thủy, lợi thấp nhiệt.

- Phục linh bì tác dụng thiên về lợi tiểu, chống phù.

- Bạch phục linh ngoài lợi thủy trừ thấp còn có tác dụng bổ tỳ, chữa bụng đầy chướng, tiêu chảy, tỳ hư, kém ăn, thuốc bổ toàn thân chữa suy nhược, hoa mắt, di mộng tinh, an thần, chữa hồi hộp, mất ngủ, tinh thần suy nhược. Vì vậy phục linh dùng tốt trong các trường hợp kém ăn, khó tiêu hóa trong nhiều chứng bệnh, trong đó có chứng táo bón lâu ngày, táo bón chảy máu.

Công dụng của nấm phục linh thiên

• Tác dụng bồi bổ, tráng kiện cơ thể
• Tác dụng phục hồi sức khỏe
• Tác dụng điều trị bệnh ung thư
• Tác dụng lợi tiểu, tiêu độc, điều trị phù thũng
• Điều trị bệnh nám da, tàn nhang

Đối tượng sử dụng

• Người có thể trạng yếu dùng để bồi bổ
• Người bệnh ung thư
• Người bình thường muốn dùng để tăng cường sức khỏe
• Người bị phù thũng, ứ nước, bí tiểu
• Người có da mặt nám đen, tàn nhang

Cách dùng, liều dùng

Ta có thể dùng dưới dạng ngậm, sắc uống hoặc ngâm rượu. Cách dùng như sau:

1. Dùng bồi bổ, tăng cường sức khỏe, điều trị ung thư

• Cách ngậm: Lấy củ tươi, cắt 1 miếng mỏng cho người bệnh ngậm đến khi nào nấm tan hết. Ngày dùng 2-3 lần (Bảo quản củ tươi trong ngăn mát tủ lạnh, khi nào dùng mới lấy dao cắt 1 miếng mỏng để dùng dân).
• Cách sắc uống: Mỗi ngày cắt lấy 1 miếng nhỏ như hạt đậu phọng (Hạt lạc) hãm với nước sôi uống hàng ngày, nếu dùng cho nhiều người thì tăng tỷ lệ cho thích hợp.
• Cách ngâm rượu: Ngâm củ tươi sẽ rất tốt, củ tươi ta đem cắt thành những miếng hình hộp có kích thước khoảng 2cm/miếng. Đem ngâm với rượu gạo 40 độ trong thời gian 3 tháng là dùng được.

Tỷ lệ ngâm : 1kg củ tươi ngâm với 5 lít rượu.

2. Điều trị bí tiểu, phù nề

Phục linh thiên (khô) 10g, tang bạch bì 10g, mộc thông 5g, sắc với 600ml, đun cạn còn 200ml chia làm 3 lần uống trong ngày.

3. Điều trị nám da, tàn ngang

Củ phục linh tươi nghiền nhỏ, thêm chút mật ong chộn đều bôi lên vùng da bị nám, tàn nhang (Cách này cho hiệu quả rất cao).

Một số bài thuốc dân gian có chứa phục linh:

● Chữa suy nhược cơ thể kèm theo tiêu chảy kéo dài do tỳ hư:

Bài thuốc Hương sa lục quân:  Bạch linh, bạch truật, đảng sâm mỗi vị 10g, cùng với cảm thảo chích 3g, trần bì 5g, bán hạ ( chế với gừng) 5g, mộc hương, sa nhân đều 4g. Tất cả tán bột mịn trộn với nước gừng làm thành viên bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần uống từ 4 – 8g tùy theo tuổi

● Chữa phù thũng

Phục linh bì, trần bì, đại phúc bì, tang bạch bì, vỏ gừng sống mỗi vị 16g. ( Có thể vỏ hướng dương 16g, mộc thông 16g vào sắc uống cùng) – Trích theo Nam dược thần hiệu.

● Chữa cơ thể suy nhược, mệt mỏi, gầy yếu.

Bạch linh, nhân sâm, bạch truật đều 16g, cam thảo 8g. Sắc kĩ chia làm 2 – 3 lần uống trong ngày. ( Tứ quân tử thang).

Cũng bởi tác dụng kiện tỳ, kích thích tiêu hóa, Phục linh được đưa vào trong công thức của Diếp cá vương để giúp bệnh nhân táo bón, trĩ giảm chướng bụng, đầy hơi, tăng cảm giác ngon miệng, đem lại hệ tiêu hóa khỏe mạnh hơn.