Cao xương báo: Công dụng, cách bào chế và sử dụng

Mô tả dược liệu Cao báo cốt

1. Đặc điểm sinh thái

Báo là động vật ăn thịt, rất khỏe và dẻo dai, có thể bắt con mồi nặng hơn nó nhiều lần

Tại Việt Nam, Báo được tìm thấy ở các vùng rừng núi sâu. Các tỉnh thường thấy Hổ như Hòa Bình, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Tuyên Quang, dọc dãy Trường Sơn.

2. Bộ phận sử dụng dược liệu

Xương Báo (Báo cốt) là bộ phận được sử dụng để nấu Cao báo cốt.

3. Thu bắt – Bào chế dược liệu

Khi nấu cao Báo cần dùng toàn bộ xương con Báo, không được thiếu một mảnh xương nào, cũng không được pha lẫn bất cứ loại xương nào khác. Do đó, nấu cao Báo thường là những người tinh thạo, biết xem và chọn lọc xương.

Thông thường, 1 kg xương Báo sau khi nấu thành cao có thể cô đặc được khoảng 230 g cao mềm.

Phương pháp bào chế Cao báo cốt:

Cao báo cốt loại tốt thường được sơ chế và bào chế qua 3 công đoạn như:

• Làm sạch:

Xương tươi hoặc khô còn dính thịt cần được cho vào nước vôi loãng, ngâm qua một đêm, sau đó cạo rửa thật sạch. Đôi khi có thể luộc xương Báo với rau cải, lại dùng trấu thóc nếp hoặc cát mịn đánh cho xương sáng bóng lên.

Xương bánh chè cũng cần làm sạch thịt, gân, tủy ngâm tẩm với nước gừng, sao khô, tẩm rượu, sau đó phơi khô ở nơi râm mát trong 3 tháng liên tục. Sử dụng xương sống còn tươi hoặc còn tủy rất nguy hiểm, có thể làm hại đến thận, gan.

Sau khi làm sạch cưa xương thành nhiều đoạn ngắn, chẻ nhỏ, xương nhỏ thì đập vỡ rồi mang nấu với giấm trong vài phút. Sau đó vớt xương ra cho vào vại, đổ nước rồi đánh đều tay để làm sạch tất cả thịt, tủy và gân còn sót lại.

Ở vùng núi, người dân thường cho xương vào rọ, đem ra suối ngâm khoảng 2 – 3 tháng để rửa hết thịt, gân. Sau đó lại phơi trong bóng râm khoảng 3 – 4 tháng đến khi ngửi xương không còn mùi nữa là được. Đây cách tối ưu nhất cho bộ xương sạch, chất lượng.

• Tẩm sao xương Báo:

Dùng trấu, cát chà xương cho sạch bóng, rửa kỹ rồi mang đi phơi hoặc sấy khô. Cưa xương thành từng đoạn nhỏ khoảng 5 – 6 cm, chẻ thành 2 – 3 mảnh nhỏ, xương nhở thì đập giập, rửa sạch, sấy hoặc phơi khô.

Tùy theo từng địa phương, có nơi tẩm Cao báo cốt với rau cải, nước lá trầu không, sao bằng mỡ dê, ngâm với nước sắc Khương hoàng và Hùng hoàng, ngâm giấm, rồi cho vào sao với cát, sau đó lại sao bằng mỡ dê, tùy theo từng địa phương.

• Cô đặc Cao báo cốt:

Theo đúng quy chuẩn, nấu Cao báo cốt cần có 5 bộ xương hổ. Cứ một một bộ xương đã sơ chế sẽ nấu được khoảng hơn 200 g cao.

Bình nước canh cô đặc cao gồm 5 lớp bao gồm: Trấu mới, than xương, một loại dược liệu có khả năng khử tủy xương, cát thô và sỏi thô. Khi cô cao, chỉ đổ cao khi cao chuyển sang giai đoạn bọt cao nhỏ, nếu không cao sẽ bị nhão do đặc tính hút ẩm rất mạnh.

Trong hầu hết các trường hợp, Cao báo cốt không thể cô đặc nguyên chất, bởi vì không thể đúc khuôn được. Do đó trong nhiều trường hợp, người ra sẽ pha thêm xương Sơn dương với tỷ lệ 5 xương Báo, 1 xương Sơn dương.

Tùy thuộc vào nhu cầu sử dụng mà người nấu cao có thể bổ sung thêm thành phần tùy ý. Ví dụ nếu chế cao Báo để điều trị các bệnh gân cốt, có thể gia thêm một cân Mộc qua, 1 kg Thiên niên kiện dưới dạng dược liệu thô. Nếu nhằm tăng cường sức khỏe và kéo dài tuổi thọ, người ta thường thêm yếm mai Rùa, gạc Hươu, Nai.

4. Bảo quản Cao báo cốt

Cao báo cốt là dược liệu quý hiếm và đắt. Do đó, sau khi bào chế cần bảo quản trong lọ kín, gói giấy bóng, đặt ở nơi thoáng mát, khô ráo, tránh côn trùng và độ ẩm quá cao.

Vị thuốc Cao báo cốt

1. Tính vị

Cao báo cốt tính ấm, vị mặn.

2. Quy kinh

Cao báo cốt quy vào kinh Thận và Can.

3. Tác dụng dược lý

Theo y học hiện đại:

• Chống viêm
• Giảm đau
• An thần
• Làm lành nhanh các xương bị gãy

Theo y học cổ truyền:

• Bổ thận, tráng dương
• Trục phong hàn
• Trấn thống, giảm đau
• Trừ thấp
• Làm mạnh gân cốt
• Tăng cường sinh lý

Công dụng của Cao báo cốt:

Bổ dưỡng cơ thể, phòng chống các bệnh lý liên quan như:

• Viêm khớp dạng thấp
• Chữa xương sụn hư
• Viêm đau khớp, đốt sống cổ và thắt lưng
• Viêm cột sống dính khớp
• Gãy xương lâu liền
• Loãng xương
• Thoái hóa khớp
• Chân tay co quắp, đi lại khó khăn
• Tăng cường chức năng sinh lý và khả năng quan hệ tình dục

4. Cách dùng – Liều lượng

Cao báo cốt thường được dùng để ngâm rượu, có thể hỗ trợ bảo quản dược liệu lâu và có thể dùng lâu dài. Liều lượng sử dụng tùy thuộc vào nhu cầu và yêu cầu của bài thuốc.

Ngoài ra, Cao báo cốt có thể dùng thái miếng nhỏ, ngậm trong miệng đến khi tan. Liều lượng khuyến cáo là 6 – 12 g mỗi ngày, sử dụng trước khi đi ngủ để đạt hiệu quả tốt nhất.

Cách nhận biết Cao báo cốt xịn

Cao báo cốt chất lượng được nấu theo tỷ lệ 5 Báo cốt, 1 Sơn dương cốt. Nấu đúng kỹ thuật thì dược liệu có màu vàng ngà, hơi trong. Người lành nghề có thể nhìn và kiểm định được chất lượng cao.

Hiện tại, Báo là loài động vật quý hiếm đã được đưa vào Sách Đỏ Việt Nam. Bên cạnh đó, đây là loại dược liệu quý, giá cả cao. Do đó, trên thị trường các loại Cao báo hổ thường là hàng giả, kém chất lượng. Những loại cao giả thường được bào chế bằng:

• Tráo đổi thành phần xương Báo hoặc pha tạp xương để giảm giá thành. Các loại xương thường được sử dụng là xương Chó, Bò, Trâu, Lợn. Trong một số trường hợp, cao có thể được pha thêm thuốc phiện để tăng nhu cầu sử dụng của người dùng.
• Trộn thuốc tây vào cao để mang lại tác dụng điều trị các bệnh lý. Các loại thuốc thường được trộn bao gồm thuốc chống viêm, thuốc giảm đau dạng mạnh với liều lượng cao.
• Dùng bột xương hoặc các loại cao thực vật khác trộn lẫn với Cao hổ cốt để tạo màu sắc hấp dẫn, mềm quánh và có tỷ trọng lớn hơn cao Báo thật.

Cách ngâm rượu Cao báo cốt 

Cao báo cốt thường được ngâm rượu để sử dụng dần. Thời gian ngâm càng lâu thì rượu càng tốt.

Có thể sử dụng 50 g Cao báo cốt ngâm với 1 lít rượu, để sau 20 ngày là sử dụng được. Mỗi ngày dùng uống 2 lần, mỗi lần không được quá 15 ml.

Ngoài ra, có thể ngâm rượu với công thức sau: Cao báo cốt, Cốt toái bổ, Thiên niên kiện, Đỗ trọng, Tục đoạn, mỗi vị đều 20 g, ngâm với 1 lít rượu. Sau 20 ngày là dùng được, mỗi lần dùng không quá 15 ml.

Kiêng kỵ sử dụng Cao báo cốt

Cao báo cốt tính nóng và có tác dụng trợ dương mạnh mẽ. Do đó, khi dùng Cao hổ cốt cần thận trọng và những người không nên dùng Cao Báo cốt bao gồm:

• Người có thể chất hoặc có các bệnh thuộc âm hư hỏa vượng không nên dùng.
• Người bệnh cao huyết áp không dùng đến tránh làm tăng huyết áp và đột quỵ.
• Người bệnh viêm gan, suy thận, bệnh tim, tiểu đường không nên dùng để tránh các biến chứng.

* Lưu ý: Báo là loài động vậy quý hiếm đang được bảo vệ, cấm mọi hình thức săn bắn, mua bán. Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin về công dụng theo Đông y của vị thuốc này. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý sử dụng cao Hổ cũng như các bộ phận từ Hổ để tránh các vấn đề liên quan đến pháp luật.