Cao khỉ toàn tính: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Khỉ là loài động vật quý trên thế giới. Những thành phẩm từ loại động vật này luôn có giá trị rất cao, thần dược quý báu cho sức khỏe, vậy cao khỉ nấu toàn tính là nấu như thế nào? Bảo quản được bao lâu? Trong cao khỉ có những chất gì? Chữa những bệnh gì? Ai là người dùng được và không dùng được? Cách sử dụng cụ thể thế nào?

1. Đặc điểm dược liệu cao khỉ toàn tính

• Tên gọi khác: Hầu, Khỉ độc (có thứ gọi là khỉ ông già, có thứ gọi là khỉ bạc má). Khỉ đàn (có thứ đỏ đít, có thứ hai chân sau đỏ). Con vượn, con đười ươi, con tinh tinh là giống khác hai loại trên, không dùng làm thuốc.
• Tên khoa học: Macaca sp.
• Họ khoa học: họ Khỉ (Cercopithecidae).
• Cao khỉ toàn tính nấu bằng toàn bộ con khỉ, cả xương và thịt. (Hầu táo là sỏi trong túi mật con khỉ).

Thịt, xương và sỏi trong túi mật của khỉ là những vị thuốc thường dùng trong Đông y cổ truyền. Ngoài ra, dân gian còn sử dụng mật khỉ, óc khỉ và thu nhặt huyết lình (là máu của khỉ cái chảy ra sau khi đẻ đã đóng khô) làm thuốc. Loài khỉ này sống trên cây, có chân tay thích nghi để cầm nắm, ngón cái chụm được với ngón khác. Đầu hơi tròn, to, có bộ não phát triển, nét mặt dễ thay đổi, 2 lỗ mũi gần nhau và nhìn xuống dưới, có túi má, răng 32 chiếc, có chai ở mông, đuôi ngắn chỉ bằng nửa mình, mặt không có lông, toàn thân có lông màu vàng nâu ngắn. Phía bụng có lông màu nhạt hơn.

Thịt, xương và sỏi trong túi mật của khỉ là những vị thuốc thường dùng trong Đông y cổ truyền. Ngoài ra, dân gian còn sử dụng mật khỉ, óc khỉ và thu nhặt huyết lình (là máu của khỉ cái chảy ra sau khi đẻ đã đóng khô) làm thuốc..

Khi làm dược liệu cần thu bắt khỉ trên 5 kg. Ngoài ra, khi sử dụng xương cần chú ý phân biệt với xương chó, xương vượn để đảm bảo chất lượng dược liệu.

Theo Đông y:

Thịt khỉ: Có vị chua, tính bình; vào kinh Phế. Có tác dụng trừ phong thấp, bổ thận kiện tỳ. Chủ trị phong thấp cốt thống (đau xương do phong thấp), thần kinh suy nhược; đàn ông dương nuy di tinh; trẻ nhỏ cam tích; tiện huyết (đại tiện ra máu). Thịt khỉ có thể sử dụng để chế biến các món ăn bổ dưỡng hoặc chữa bệnh. Còn thường sử dụng trong cao toàn tính.

Cao toàn tính được nấu bằng toàn bộ con khỉ, cùng với thịt và xương. Cũng nấu nhiều lần lấy nước, rồi cô đặc lại thành cao, tương tự như nấu các loại cao khác.

Xương khỉ: Có vị chua, tính bình, vô độc; vào 2 kinh Tâm và Phế. Có tác dụng trừ phong thấp, thông kinh lạc. Trị phong thấp chân tay tê dại, khớp xương đau nhức.

Xương khỉ thường được sử dụng dưới dạng thuốc bột hoặc nấu thành cao xương khỉ. Cũng có thể phối hợp thêm một số vị thuốc, giống như khi nấu cao toàn tính.

Cao khỉ được coi là một loại thuốc bổ máu, bổ toàn thân. Thường dùng cho phụ nữ trong những trường hợp kém ăn, kém ngủ, thiếu máu xanh xao vàng vọt, hay đổ mồ hôi trộm

Tại Trung Quốc, người ta hay lấy sỏi mật. Cách lấy cũng như lấy sỏi mật của trâu bò (gọi là "ngưu hoàng"). Lấy xong gói vào bông hay giấy bản, cho vào hộp kín có vôi cục để hút nước. Sỏi mật của khỉ (Đông y gọi là "hầu táo" hoặc "hầu đan") có tính lạnh (hàn) vị đắng, hơi mặn, vào các kinh Tâm, Phế và Can. Có khả năng thanh nhiệt trấn kinh, giải độc, tiêu thũng, tiêu đờm định suyễn.

2. Cách bào chế dược liệu Cao khỉ toàn tính

Theo kinh nghiệm, khi nấu cao khỉ cần ít nhất là 2 con khỉ, trên 10 kg thì mới có thể nấu được. Khi nấu có thể nấu cao thịt riêng, cao xương riêng. Khi cao xương gần được thì trộn cao thịt nấu chung, bởi vì cao thịt nấu riêng không thể đông đặc được. Ngoài ra, nếu muốn nấu cao thịt riêng mà đông đặc được thì cứ mỗi 2 kg thịt khỉ nấu với 1 kg thịt rắn, nấu trong 2 ngày 2 đêm.

Tuy nhiên cách nấu cao khỉ phổ biến nhất vẫn là nấu chung xương và thịt khỉ. Bởi vì khi nấu riêng thì người cần canh thời gian chính xác chờ cao xương gân được rồi mới trộn cao thịt vào cùng. Nếu giữa không đúng lúc, cao thịt có thể bị ôi, hỏng.

Khi nấu cao khỉ cần chọn khỉ trên 5 kg để có chất lượng cao tốt nhất

Các chế biến cao khỉ chất lượng phổ biến nhất thường bao gồm các bước sau:

• Cắt tiết khỉ, dùng nước sôi đổ lên người khỉ cho đến khi chết hẳn. Dùng nước sôi để làm phần lông, lột lấy phần da để riêng, lọc kỹ phần thịt, lọc xương để riêng, bỏ phần mỡ, nội tạng.

• Sơ chế thịt: Sử dụng nước 80 độ C rửa sạch phần thịt khỉ, thái thành lát mỏng, mỗi lát khoảng 100 – 200 g. Lại giã nát 200 g gừng tươi, hòa với 300 ml rượu trắng, lọc lấy phần nước. Lại cho thêm 200 ml rượu, lọc lấy nước. Dùng nước này tẩm ướp thịt khỉ cho thịt bớt tanh và giảm tính lạnh của thịt khỉ. Ngoài ra một số người có thể tẩm thịt khỉ với Đại hồi, Thảo quả, Quế chi, mỗi vị đều 50 g. Sau đó nướng vàng thơm hoặc sấy khô thịt khỉ. Cho thịt đã sơ chế vào túi vải, buộc kín, đặt vào một chiếc thùng nhôm.

• Sơ chế xương: Nếu sử dụng xương tươi cần lọc hết thịt mỡ, tủy xương nếu không chất lượng cao sẽ không tốt, dễ bị chảy sau khi thành phẩm. Sau đó làm sạch xương khỉ, cho vào thùng nhôm, ở giữa những túi thịt khỉ, bên dưới có thể đặt một chiếc vỉ để khỏi cháy.

• Cho nước sôi vào ngập xương và thịt, nước cần phải cao hơn thịt khoảng 10 cm. Đun và nấu liên tục, thời gian nấu có thể mất khoảng 8 – 9 ngày. Nếu nước cạn thì đun nước sôi đổi thêm vào. Nấu đến khi bóp xương thấy mềm là được. Sau đó lọc bỏ bã, chỉ lấy phần nước.

• Sau khi đã trộn hưng các nước cô đặc sẽ thu được cao toàn tính, sền sệt. Sau đó cứu 10 kg xương thịt thì thêm 100 ml nước cốt gừng vắt vào tàn trong 500 m rượu trắng. Lại cô đặc cách thủy trên cát, đánh mạnh, nhanh và đều tay đến khi nào dùng dao rạch sâu, hai bên mép không khép lại là được. Tỷ lệ cao thường là 1/10.

Khi nấu cao khỉ toàn tính cần lưu ý một số vấn đề như:

• Xương đầu của khỉ có thể nấu cao riêng. Tác dụng của cao xương đầu khỉ thường là điều trị trẻ em lên kinh phong, co giật, ngược tật.

• Da khỉ khô có thể nấu cao riêng, dùng để điều trị các chứng bệnh lở ngứa, viêm da.

• Mật khỉ thường được sử dụng để điều trị đau mắt, động kinh, suy nhược thần kinh.

5. Bảo quản dược liệu cao khỉ toàn tính

Cao khỉ cần được bảo quản rong giấy bóng kín, tránh gió, nhiệt độ cao. Tốt nhất là nên lưu trữ cao khỉ ở thùng hoặc hộp kín, bên dưới có một lớp vôi sống và đậy kín nắp hộp.

6. Thành phần hóa học

Hiện tại có rất ít tài liệu nghiên cứu về tác dụng và các thành phần có trong Cao khỉ. Tuy nhiên, theo một số tài liệu cho biết Cao khỉ thường gồm những thành phần chủ yếu như:

• Nito toàn phần

• Acid Amin

• Chất tro

• Asen

• Canxi

• Photpho

Vị thuốc Cao khỉ toàn tính

Cao khỉ tính bình vị mặn thường được sử dụng để bổ máu, điều trị thiếu máu

1. Tính vị

Cao khỉ tính bình, vị mặn, chua.

2. Quy kinh

Dược liệu quy vào kinh Thận và Can.

3. Công dụng của cao khỉ

Chưa có nghiên cứu khoa học hiện đại nào về tác dụng dược lý của Cao khỉ. Tuy nhiên, theo y học cổ truyền, dược liệu có một số công dụng như:

• Dùng làm thuốc bổ máu, dùng bồi bổ cho cơ thể phụ nữ kém ăn, thiếu ngủ, người mệt mỏi, xanh xao, thiếu sức sống, hay đổ mồ hôi trộm.

• Cao xương khỉ có tác dụng bổ Thận, Can, ít xương cốt, hỗ trợ điều trị các chứng phong lao.

• Thịt khỉ có thể hỗ trợ điều trị bệnh sốt rét lâu ngày không khỏi.

• Cao khỉ toàn tính có tác dụng bổ thận, tráng dương, dùng làm mạnh gân cốt.

4. Cách dùng – Liều lượng sử dụng cao khỉ toàn tính

Dược liệu thường được sử dụng để ngâm rượu, thái lát ngậm tan trong miệng hoặc sắc thành thuốc dùng uống.

Liều lượng khuyến cáo mỗi ngày: 4 – 10 g, cắt thành từng miếng nhỏ ngậm cho tan dần trong miệng hoặc thêm mật ong vào cho ngọt dễ ăn hơn. Có thể ngâm rượu uống vì cao khỉ thường khó bảo quản khô ráo, cần để trong hộp kín có vôi cục để hút nước.

Tham khảo:
     Cao xương khỉ: Đặc điểm, bào chế, công dụng và cách sử dụng

Bài thuốc sử dụng Cao khỉ

Cao khỉ toàn tính có thể dùng ngâm rượu hoặc dùng sắc thành thuốc

1. Chữa thiếu máu, nhức mỏi cơ thể, tay chân đau

Sử dụng một phần Cao khỉ, cắt mỏng ngâm cùng 10 phần rượu 35 – 40 độ. Ngâm liên tục trong 7 – 10 ngày là dùng được, thỉnh thoảng có thể lắc nhẹ để cao nhanh tan hơn. Mỗi ngày dùng uống 2 lần trước bữa ăn chính, mỗi lần uống một chén nhỏ. Có thể sử trộn thêm mật ong hoặc cháo nóng để cải thiện hương vị.

2. Điều trị thiếu máu, người xanh xao, phụ nữ kém ăn

Mỗi ngày dùng 5 – 10 g Cao khỉ, cắt thành từng miếng nhỏ, mỏng dùng ngậm cho đến khi tan hẳn. Ngoài ra có thể tẩm thêm mật ong nếu không chịu được mùi dược liệu.

Lưu ý khi sử dụng Cao khỉ

Do nhu cầu sử dụng dược liệu ngày càng tăng, do đó người dùng rất dễ sử dụng Cao khỉ kém chất lượng. Cao sử dụng cần được chế biến đúng kỹ thuật, hợp vệ sinh và không được pha trộn các tạp chất như keo da, hắc ín.

Bên cạnh đó, rượu dùng ngâm cao cũng cần đảm bảo về độ rượu và quy định về rượu, không lẫn các tạp chất.

Rượu ngâm không được ngâm quá 6 tháng. Nếu rượu ngâm quá 6 tháng cần bỏ đi, không nên sử dụng.

Cao khỉ được sử dụng phổ biến trong các bài thuốc các bài thuốc bổ máu, tăng cường sức khỏe, điều trị nhức mỏi tay chân. Cao khỉ là một vị thuốc, do vậy, muốn sử dụng có hiệu quả tốt và tránh tác dụng phụ, bạn nên tìm đến một phòng khám Đông y có uy tín, để được thầy thuốc chẩn bệnh, xem mạch và hướng dẫn cách dùng cụ thể.