Cao ban long: Công dụng, cách bào chế và sử dụng

3. Sử dụng cao ban long như thế nào?

Cao ban long chỉ nên dùng liều 5-10g mỗi ngày, cắt thành từng miếng mỏng, ngậm dần cho tan trong miệng hoặc ăn với cháo nóng, hấp cách thủy với mật ong hay hòa cùng rượu. Một số bài thuốc dùng phối hợp cao ban long gồm có:

• Bài thuốc chữa di tinh, hoạt tinh, đau lưng mỏi gối: dùng thục địa 100g, cao ban long, câu kỷ tử, sơn dược, thỏ ty tử, sơn thù và đỗ trọng mỗi loại 50g, đương quy, phụ tử, nhục quế mỗi loại 20g tất cả được tán bột, trộn đều thành viên hoàn mỗi viên 10g và ngày uống 2 viên.
• Bài thuốc bồi bổ khí huyết: dùng thục địa 300g, hoài sơn sao, sơn thù, thỏ ti tử, quy bản sao, cao ban long, ngưu tất đem tán nhỏ rồi vê viên khoảng 4g, uống 3-4 viên/ngày
• Bài thuốc chữa thận yếu dương suy: dùng ba kích, nhị hồng sâm, kỷ tử, tục đoạn mỗi loại 20g cùng 100g cao ban long, nhục thung dung và đương quy mỗi loại 15g, bổ cốt chỉ, ích trí nhân mỗi loại 8g tất cả cho vào 4 lít rượu ngâm trong 1 tháng, mỗi ngày dùng 15ml

• Thuốc bổ dùng cho người cao tuổi đang trong thể trạng suy yếu: Cao ban long và long nhãn, mỗi thứ 50g. Long nhãn cắt nhỏ, sắc với nước rồi cho cao ban long đã thái mỏng vào. Đun tiếp và khuấy đều cho tan cao. Để nguội, uống mỗi lần 10g vào sáng sớm và trước khi đi ngủ. (Cao “nhị long ẩm”, thuốc bổ cổ điển của Hải Thượng Lãn Ông).

• Thuốc cho người lao lực, mệt mỏi, mới ốm khỏi, ra mồ hôi trộm, phụ nữ sau khi đẻ: Cao ban long 0,02g, cao ngũ gia bì chân chim 0,05g, mật ong 0,02g, triphosphat calci 0,07g, cho một viên. Ngày uống 2-3 lần, mỗi lần 3-4 viên đối với người lớn; 2-3 viên cho trẻ em tùy tuổi (viên tăng lực của xí nghiệp dược phẩm).

• Chữa nôn ra máu, thổ huyết, dạ dày và ruột chảy máu, tử cung xuất huyết, kinh nguyệt nhiều: Cao ban long 4g, bồ hoàng (phấn hoa cỏ nến) 5g, cam thảo 5g. Tất cả sắc với 400ml nước còn 100ml, uống làm hai lần trong ngày.

4. Cách bào chế cao ban long?

Trước hết, phải chọn sừng có phân nhánh thành chạc đều, đối xứng. Thân sừng có gốc to, bè ra như cái đĩa, lên trên thuôn nhỏ dần, có những đường khía dọc và nhiều mụn nhỏ lấm tấm, nhẵn bóng, màu nâu vàng, đầu nhánh màu nhạt hơn. Sừng rụng hằng năm hoặc sừng của hươu, nai săn bắn đều dùng được. Sừng của con vật còn sống tốt hơn vì còn dính liền với xương đầu (nhung liên tảng). Sừng rụng còn đế tốt hơn sừng không còn đế.

Đem sừng luộc bằng nước phèn 1% trong 10-15 phút hoặc ngâm sừng vào nước ấm để một đêm cho lớp ngoài sừng mềm ra. Có người còn xếp sừng đứng để đế sừng không chạm vào nước. Lấy ra, cạo hoặc đánh rửa bằng bàn chải tre hoặc sắt cho sạch hết lớp đen vàng bám bên ngoài sừng đến khi sừng trắng ra. Cưa sừng thành từng khúc dài 5-6cm, rồi chẻ thành những bản mỏng, cạo sạch tủy, súc qua với nước lã, phơi thật khô. Xếp sừng vào thùng nhôm, ở giữa đặt một rọ tre để múc dịch chiết ra. Đổ nước cho ngập dược liệu chừng 10cm. Đun sôi liên tục trong 24 giờ, nếu cạn nước thì thêm nước sôi vào, luôn giữ cho nước ngập sừng. Nếu có bọt nổi trên mặt thì vớt bỏ bọt. Rút nước chiết lần thứ nhất, đem cô riêng. Tiếp tục thêm nước sôi và đun sôi 24 giờ nữa. Rút nước chiết lần thứ hai, cô riêng. Tiếp tục làm lần thứ ba. Gộp 3 nước chiết lại, đánh đều, cô tiếp đến khi được cao đặc. Chú ý khi cô, phải để nhỏ lửa và khuấy luôn tay để cao khỏi cháy khê. Có nơi, người ta cô cao cách cát bằng cách đặt trên bếp lửa một miếng tôn to rồi đổ lên mặt tôn một lớp cát dày khoảng 5cm, đặt chảo lên cát. Đun đều lửa.

Khi cao đã được, đổ vào khay đã bôi dầu lạc hoặc mỡ lợn để khỏi dính. Để nguội, cắt thành bánh 50 hay 100g, gói giấy bóng hoặc giấy polyethylen, rồi bảo quản ở chỗ kín, khô và mát.

Sản phẩm cao ban long có màu nâu đến nâu sẫm. Trên mặt có những nếp nhăn to nhỏ không đều, có nhiều bọt hơi khi cắt, có thể có những vết lõm, sờ không dính tay. Thành phần chủ yếu của cao là keratin, trong đó có các acid amin như cytein, lencin, tyrosin, acid glutamic, arginin, alanin, lysin..., rất ít muối canxi.

5. Kiêng kỵ?

Tuy rằng, công dụng hữu hiệu của cao ban long đã được chứng minh nhưng không phải ai cũng có thể sử dụng loại cao này. Những người trong cơ thể dư thừa nhiệt lượng cần tránh. Sau khi dùng cao ban long thấy nóng trong người, táo bón, miệng lưỡi khô, tay chân nóng, ngủ đổ mồ hôi thì nên dừng ngay.